पगार कितीही असो, नियोजन नसेल तर खिसा रिकामाच राहणार!
अनेकांची तक्रार असते की, “माझा पगार तर चांगला आहे, पण महिना अखेरीस हातात काहीच उरत नाही.” मग तो पगार २० हजार असो वा २ लाख, ही समस्या सर्वांनाच जाणवते. याचं मुख्य कारण म्हणजे आपल्या खर्चावर आपलं नियंत्रण नसतं. जर तुम्हालाही वाटत असेल की तुमच्या कष्टाचा पैसा कुठे जातोय हे समजत नाहीये, तर जगातील सर्वात लोकप्रिय आर्थिक नियम म्हणजेच ‘५०-३०-२० नियम’ (50-30-20 Rule) तुमच्यासाठी गेम चेंजर ठरू शकतो. हा नियम वापरून तुम्ही फक्त खर्चच नाही, तर तुमची स्वप्नं सुद्धा पूर्ण करू शकता.
५०-३०-२० नियम नक्की काय आहे?
हा नियम अमेरिकेच्या सिनेटर एलिझाबेथ वॉरन यांनी लोकप्रिय केला आहे. हा नियम अतिशय साधा आहे. तुमच्या हातात जो निव्वळ पगार (In-hand Salary) येतो, त्याचे तुम्हाला तीन भाग करायचे आहेत:
१. ५०% – गरजा (Needs): तुमच्या उत्पन्नातील अर्धी रक्कम ही तुमच्या मूलभूत गरजांसाठी वापरा. यात घराचे भाडे किंवा ईएमआय (EMI), रेशन, वीज-पाणी बिलं, मुलांची फी आणि पेट्रोल यांसारख्या गोष्टी येतात ज्या टाळता येत नाहीत.
२. ३०% – इच्छा (Wants): ही रक्कम तुमच्या आवडीनिवडी पूर्ण करण्यासाठी आहे. जसे की बाहेर हॉटेलमध्ये जेवायला जाणे, नेटफ्लिक्सचे सबस्क्रिप्शन, नवीन कपडे खरेदी करणे किंवा फिरायला जाणे. हा पैसा तुम्ही स्वतःच्या आनंदासाठी खर्च करू शकता, पण तो ३० टक्क्यांच्या वर जाता कामा नये.
३. २०% – गुंतवणूक आणि बचत (Savings & Debt): हा सर्वात महत्त्वाचा भाग आहे. पगार होताच ही २०% रक्कम आधी बाजूला काढून ती एसआयपी (SIP), पीपीएफ किंवा इमर्जन्सी फंडमध्ये गुंतवा. जर तुमच्यावर कर्ज असेल, तर ते फेडण्यासाठी सुद्धा हा भाग वापरावा.
हा नियम अंमलात कसा आणायचा? (उदाहरण)
समजा, तुमचा मासिक पगार ३०,००० रुपये आहे. तर या नियमानुसार तुमची विभागणी खालीलप्रमाणे असावी:
- गरजा (५०%): १५,००० रुपये (भाडे, रेशन, बिलं)
- इच्छा (३०%): ९,००० रुपये (मौजमजा, शॉपिंग)
- गुंतवणूक (२०%): ६,००० रुपये (एसआयपी, बचत)
बघा, किती सोपं आहे! जर तुम्ही दरमहा फक्त ६,००० रुपये गुंतवले, तर १०-१५ वर्षांत कंपाउंडिंगच्या जोरावर तुम्ही लाखांचा फंड उभा करू शकता.
या नियमाचे फायदे काय आहेत?
सगळ्यात मोठा फायदा म्हणजे तुम्हाला तुमच्या खर्चाची मर्यादा समजते. अनेकदा आपण ‘इच्छा’ पूर्ण करण्यासाठी ‘गरजांचे’ पैसे वापरतो, पण या नियमामुळे तुम्हाला शिस्त लागते. दुसरं म्हणजे, यात तुम्हाला तुमच्या आनंदावर पाणी सोडावे लागत नाही. तुम्ही ३०% रक्कम आरामात स्वतःवर खर्च करू शकता, ज्यामुळे तुम्हाला गुंतवणुकीचा कंटाळा येत नाही. हा नियम तुम्हाला भविष्यातील आर्थिक संकटांपासून वाचवतो आणि रिटायरमेंटसाठी मोठी पुंजी जमा करायला मदत करतो.
तुमच्या पगाराचे नियोजन एका नजरेत
| पगाराचा भाग | काय समाविष्ट आहे? | किती टक्के? |
| अत्यावश्यक गरजा | घर, अन्न, वीज, शिक्षण, कर्ज हप्ते | ५०% |
| हौस-मौज | फिरणे, हॉटेलिंग, चित्रपट, गॅजेट्स | ३०% |
| भविष्यासाठी बचत | एसआयपी (SIP), विमा, आपत्कालीन निधी | २०% |
अधिक वाचा
निष्कर्ष आणि तुमचे पुढचे पाऊल
५०-३०-२० नियम हा केवळ आकड्यांचा खेळ नाही, तर तो एक जीवन जगण्याचा मार्ग आहे. जर आज तुम्ही तुमच्या खर्चावर ताबा मिळवला नाही, तर उद्या पैसा तुमच्यावर ताबा मिळवेल. त्यामुळे आजच एक वही आणि पेन घ्या, तुमचे खर्च लिहून काढा आणि बघा तुम्ही कुठे जास्त पैसे उडवताय. तुमची पहिली स्टेप म्हणून पुढच्या महिन्यापासून पगार होताच ‘२० टक्के’ रक्कम आधी बाजूला काढून गुंतवणूक करा आणि मग उरलेले पैसे खर्च करा. लक्षात ठेवा, श्रीमंत तो नाही जो जास्त कमवतो, तर श्रीमंत तो आहे जो जास्त वाचवतो आणि गुंतवतो!
Disclaimer: मी कोणतीही बँकिंग सेवा किंवा आर्थिक गुंतवणुकीचा सल्ला देणारा SEBI नोंदणीकृत (Registered) सल्लागार नाही. वरील माहिती केवळ शैक्षणिक उद्देशाने आणि सामान्य माहिती देण्यासाठी दिली आहे. गुंतवणूक करण्यापूर्वी कृपया संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.