गुंतवणूक तर केली, पण ती योग्य वेगाने वाढतेय का? पोर्टफोलिओची ‘हेल्थ टेस्ट’ करण्याची हीच खरी वेळ!
अनेक गुंतवणूकदार दरमहा एसआयपी(SIP) भरतात आणि जेव्हा त्यांचा पोर्टफोलिओ ‘हिरवा’ (नफ्यात) दिसतो, तेव्हा ते समाधानी होतात. पण फक्त नफा दिसणे म्हणजे तुमचा पोर्टफोलिओ कार्यक्षम आहे असा होत नाही. २०२६ च्या बदलत्या मार्केटमध्ये, तुमचा फंड खरोखर चांगली कामगिरी करतोय की तो फक्त मार्केटच्या लाटेवर स्वार आहे, हे ओळखणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
“तुमचा पोर्टफोलिओ हा एका धावपटूसारखा असावा, जो फक्त धावत नाही तर स्पर्धेत इतरांच्या नेहमी पुढे राहतो,” असे मत अनुभवी आर्थिक तज्ज्ञांनी व्यक्त केले आहे. तुमच्या गुंतवणुकीची कार्यक्षमता तपासण्यासाठी खालील ५ महत्त्वाच्या कसोट्या वापरा.
१. बेंचमार्कशी तुलना (Benchmark Comparison)
प्रत्येक म्युच्युअल फंड एका विशिष्ट इंडेक्सला (बेंचमार्क) फॉलो करतो. समजा तुमचा फंड ‘Nifty 50’ ला फॉलो करत असेल आणि गेल्या वर्षात निफ्टीने १५% परतावा दिला असेल, तर तुमच्या फंडाने किमान १६-१७% परतावा द्यायला हवा. जर तुमचा फंड बेंचमार्कपेक्षा कमी परतावा देत असेल, तर समजा तुमचा पोर्टफोलिओ ‘अकार्यक्षम’ आहे आणि तुम्हाला फंड बदलण्याची गरज आहे.
२. ‘अल्फा’ (Alpha) तपासा
गुंतवणुकीच्या भाषेत ‘अल्फा’ म्हणजे तुमच्या फंड मॅनेजरने बेंचमार्कच्या तुलनेत कमावलेला अतिरिक्त नफा.
- जर तुमच्या फंडाचा अल्फा Positive असेल, तर तुमचा पोर्टफोलिओ उत्कृष्ट कामगिरी करत आहे.
- जर अल्फा Negative असेल, तर याचा अर्थ तुम्ही इंडेक्स फंडमध्ये पैसे गुंतवले असते तर यापेक्षा जास्त नफा मिळाला असता.
३. रिस्क-अॅडजस्टेड परतावा (Risk-Adjusted Returns)
काही फंड खूप जास्त जोखीम घेऊन मोठा परतावा देतात. पण खऱ्या अर्थाने कार्यक्षम पोर्टफोलिओ तोच असतो जो कमीत कमी जोखीम घेऊन जास्तीत जास्त परतावा देतो. यासाठी तुम्ही ‘Sharpe Ratio’ तपासू शकता. २०२६ मध्ये मार्केटमधील चढ-उतार पाहता, ज्या फंडाचा शार्प रेशो जास्त आहे, तो फंड गुंतवणुकीसाठी अधिक कार्यक्षम मानला जातो.
४. रोलिंग रिटर्न्सचा आधार घ्या (Rolling Returns)
केवळ गेल्या एक वर्षाचा परतावा पाहून निर्णय घेणे चुकीचे ठरू शकते. तुमच्या पोर्टफोलिओची खरी ताकद ‘रोलिंग रिटर्न्स’ मधून समजते. यामुळे तुम्हाला समजते की वेगवेगळ्या काळात (मंदी आणि तेजी दोन्हीमध्ये) तुमच्या फंडाने सरासरी किती परतावा दिला आहे. जो फंड मंदीत कमी पडतो आणि तेजीत जास्त वाढतो, तोच गुंतवणुकीसाठी सर्वोत्तम असतो.
५. खर्चाचे गुणोत्तर (Expense Ratio)
तुमच्या पोर्टफोलिओची कार्यक्षमता तुमच्या खर्चावरही अवलंबून असते. जर तुम्ही ‘Regular Plan’ मध्ये असाल, तर तुम्ही एजंटला कमिशन देत आहात. २०२६ मध्ये ‘Direct Plan’ कडे वळणे हा सर्वात स्मार्ट निर्णय आहे. कमी एक्सपेन्स रेशो असलेला फंड दीर्घकाळात तुमच्या एकूण नफ्यात मोठी भर टाकतो.
तुमच्या पोर्टफोलिओची ‘क्विक चेक’ लिस्ट
| तपासणीचा निकष | काय तपासावे? | समाधानकारक स्थिती |
| परतावा (Returns) | बेंचमार्कच्या तुलनेत | बेंचमार्कपेक्षा २-३% जास्त |
| खर्च (Expense Ratio) | डायरेक्ट प्लॅन | १% पेक्षा कमी |
| पोर्टफोलिओ ओव्हरलॅपिंग | शेअर्सची पुनरावृत्ती | ३०% पेक्षा कमी |
| विविधता (Diversification) | सेक्टर एक्सपोजर | एकाच सेक्टरमध्ये २५% पेक्षा कमी |
अधिक वाचा
निष्कर्ष: वेळोवेळी आढावा घेणे हाच यशाचा मंत्र
२०२६ मध्ये यशस्वी गुंतवणूकदार होण्यासाठी तुमच्या पोर्टफोलिओचे दर सहा महिन्यांनी विश्लेषण करा. जर एखादा फंड सलग दोन वर्षे बेंचमार्कपेक्षा कमी कामगिरी करत असेल, तर त्यातून बाहेर पडणे शहाणपणाचे ठरेल. लक्षात ठेवा, अकार्यक्षम पोर्टफोलिओमध्ये जास्त काळ राहणे म्हणजे तुमच्या भविष्यातील संपत्तीचे नुकसान करणे होय.
आजच तुमच्या इन्व्हेस्टमेंट ॲपवर जा आणि वरील ५ मुद्द्यांच्या आधारे तुमच्या पोर्टफोलिओची कार्यक्षमता तपासा!
Disclaimer: मी कोणताही SEBI नोंदणीकृत (Registered) फायनान्शियल ॲडव्हायझर नाही. ही माहिती केवळ शैक्षणिक उद्देशाने आणि २०२६ मधील मार्केट ट्रेंड्सवर आधारित दिली आहे. म्युच्युअल फंडमधील गुंतवणूक बाजारपेठेतील जोखमीच्या अधीन असते. कोणतेही आर्थिक पाऊल उचलण्यापूर्वी कृपया अधिकृत आर्थिक सल्लागाराचा सल्ला नक्की घ्या.