अति तिथे माती! म्युच्युअल फंडमध्येही ‘ओव्हर-डायव्हर्सिफिकेशन’ तुमची संपत्ती कमी करू शकतं?
गुंतवणुकीच्या जगात “तुमची अंडी एकाच टोपलीत ठेवू नका” (Don’t put all your eggs in one basket) हा सल्ला प्रत्येक जण देतो. यालाच आपण ‘डायव्हर्सिफिकेशन’ म्हणतो. जोखीम कमी करण्यासाठी हे गरजेचं आहेच, पण जेव्हा तुम्ही एकामागून एक १०-१५ म्युच्युअल फंड आपल्या पोर्टफोलिओमध्ये जमा करता, तेव्हा तुम्ही नकळत ‘ओव्हर-डायव्हर्सिफिकेशन’ (Over-diversification) च्या जाळ्यात अडकता.
२०२६ मध्ये मार्केटमध्ये अनेक नवीन फंड्स आणि एनएफओ (NFO) येत आहेत. हे पाहून अनेक गुंतवणूकदार प्रत्येक फंडात थोडी थोडी गुंतवणूक करत सुटले आहेत. पण सावध राहा, जास्त फंड असणं म्हणजे जास्त नफा असं मुळीच नाही! चला तर मग, ओव्हर-डायव्हर्सिफिकेशन नक्की काय आहे आणि ते तुमच्या खिशाला कसं कात्री लावतं, हे समजून घेऊया.
म्युच्युअल फंड ‘ओव्हर-डायव्हर्सिफिकेशन’ म्हणजे काय?
जेव्हा एखादा गुंतवणूकदार ५-६ पेक्षा जास्त म्युच्युअल फंड्समध्ये पैसे गुंतवतो आणि त्यातील अनेक फंड्स एकाच कॅटेगरीचे असतात (उदा. ३-४ लार्ज कॅप फंड्स), तेव्हा त्याला ओव्हर-डायव्हर्सिफिकेशन म्हणतात. यामुळे तुमच्या गुंतवणुकीचा मूळ उद्देशच हरवतो.
ओव्हर-डायव्हर्सिफिकेशनचे ४ मोठे तोटे
१. ‘कमी’ परतावा (Sub-optimal Returns): जास्त फंड्स असल्यामुळे तुमचा पैसा खूप ठिकाणी विखुरला जातो. जर एखाद्या फंडानं खूप चांगला परतावा दिला, तरी तुमच्या एकूण पोर्टफोलिओवर त्याचा प्रभाव खूप कमी पडतो. थोडक्यात, तुम्ही जास्तीत जास्त ‘सरासरी’ परतावाच मिळवू शकता, कधीही ‘बंपर’ नफा कमवू शकत नाही.
२. पोर्टफोलिओ ओव्हरलॅपिंग (Portfolio Overlapping): हा सर्वात मोठा धोका आहे. तुम्ही ३ वेगवेगळ्या कंपन्यांचे ‘लार्ज कॅप’ फंड घेतले तरी, ते तिन्ही फंड मॅनेजर प्रामुख्याने रिलायन्स, एचडीएफसी आणि इन्फोसिस यांसारख्या त्याच ५० कंपन्यांत पैसे गुंतवतात. म्हणजेच, तुम्ही वेगळ्या नावानं एकाच कंपन्यांचे शेअर्स पुन्हा पुन्हा खरेदी करत असता.
३. जास्त खर्च (High Expense Ratio): प्रत्येक म्युच्युअल फंडचा स्वतःचा ‘एक्सपेन्स रेशो’ असतो. जितके जास्त फंड, तितका जास्त खर्च तुम्ही मोजत असता. हा छोटासा वाटणारा खर्च दीर्घकाळात तुमच्या लाखो रुपयांच्या नफ्याला कात्री लावतो.
४. ट्रॅकिंगची डोकेदुखी: १०-१२ फंड्सचा दरमहा आढावा घेणे, त्यांचे परतावे तपासणे आणि वेळेनुसार रिबॅलन्सिंग करणे हे सर्वसामान्यांसाठी खूप कठीण आणि वेळखाऊ काम होऊन बसते.
आदर्श पोर्टफोलिओमध्ये किती फंड असावेत?
तज्ज्ञांच्या मते, २०२६ मधील गुंतवणुकीसाठी एका आदर्श पोर्टफोलिओमध्ये ४ ते ६ फंड्स पुरेसे आहेत. खालीलप्रमाणे तुम्ही विभागणी करू शकता:
- १ लार्ज कॅप किंवा इंडेक्स फंड (स्थिरतेसाठी)
- १ फ्लेक्सी कॅप फंड (लवचिकतेसाठी)
- १ मिड कॅप फंड (वाढीसाठी)
- १ स्मॉल कॅप फंड (जास्त परताव्यासाठी – जर जोखीम घेऊ शकत असाल तर)
- १ टॅक्स सेव्हिंग (ELSS) फंड (जर टॅक्स वाचवायचा असेल तर)
अधिक वाचा
ओव्हर-डायव्हर्सिफिकेशन कसं टाळावं?
१. फंडांची कॅटेगरी तपासा: गुंतवणूक करण्यापूर्वी पहा की तुमच्याकडे आधीच त्या कॅटेगरीचा फंड आहे का? असेल तर नवीन फंड घेऊ नका. २. पोर्टफोलिओ क्लीन-अप करा: जर तुमच्याकडे १० पेक्षा जास्त फंड असतील, तर त्यांची कामगिरी तपासा. जे फंड सातत्याने खराब कामगिरी करत आहेत, ते बंद करून पैसे चांगल्या फंडात वळवा. ३. एनएफओ (NFO) ला भुलू नका: दरवेळी नवीन येणारा फंड चांगलाच असेल असं नाही. जुन्या आणि अनुभवी फंडांवर विश्वास ठेवा.
निष्कर्ष: गुणवत्तेवर लक्ष द्या, प्रमाणावर नाही!
गुंतवणूक करताना ‘Quantity’ पेक्षा ‘Quality’ महत्त्वाची असते. २०२६ मध्ये यशस्वी गुंतवणूकदार बनायचं असेल, तर मोजकेच पण दर्जेदार फंड निवडा आणि त्यात दीर्घकाळ एसआयपी सुरू ठेवा. ओव्हर-डायव्हर्सिफिकेशनच्या गर्दीत आपला नफा हरवून देऊ नका. लक्षात ठेवा, मोजकीच पण योग्य गुंतवणूक तुम्हाला करोडपती बनवू शकते!
Disclaimer: मी कोणताही SEBI नोंदणीकृत (Registered) फायनान्शियल ॲडव्हायझर नाही. ही माहिती केवळ शैक्षणिक उद्देशाने आणि २०२६ मधील मार्केट ट्रेंड्सवर आधारित दिली आहे. म्युच्युअल फंडमधील गुंतवणूक जोखमीच्या अधीन असते. पैसे गुंतवण्यापूर्वी कृपया अधिकृत आर्थिक सल्लागाराचा सल्ला नक्की घ्या.