खिशात पैसा नसतानाही खरेदी? क्रेडिट कार्डची जादू नक्की काय आहे?
आजकाल प्रत्येकाच्या पाकिटात एक प्लास्टिकचे कार्ड हमखास दिसते, ते म्हणजे ‘क्रेडिट कार्ड’. अनेकदा आपल्याला वाटते की क्रेडिट कार्ड म्हणजे खिशात आलेले जास्तीचे पैसे. पण खरं सांगायचं तर, हे तुमच्या कष्टाचे पैसे नसून बँकेने तुम्हाला दिलेलं एक तात्पुरतं कर्ज असतं. सोप्या भाषेत सांगायचं तर, “आज खर्च करा आणि पैसे नंतर द्या” या तत्त्वावर हे कार्ड चालतं. पण हे कार्ड वापरताना जितकी मजा येते, तितकीच काळजी घेतली नाही तर खिसा रिकामा व्हायला वेळ लागत नाही. म्हणूनच क्रेडिट कार्ड म्हणजे नक्की काय आणि ते कसं वापरलं पाहिजे, हे समजून घेणं खूप गरजेचं आहे.
क्रेडिट कार्ड नक्की काम कसं करतं?
जेव्हा तुम्ही बँकेकडून क्रेडिट कार्ड घेता, तेव्हा बँक तुमच्या पगारानुसार किंवा उत्पन्नानुसार एक ठराविक मर्यादा (Limit) ठरवून देते. समजा तुमच्या कार्डची लिमिट ५० हजार रुपये आहे, तर तुम्ही महिनाभरात तितके पैसे खरेदीसाठी वापरू शकता. तुम्ही खर्च केलेले पैसे तुम्हाला एका ठराविक तारखेला (Billing Cycle) बँकेला परत करावे लागतात. जर तुम्ही वेळेत पैसे भरले, तर बँक तुमच्याकडून एक रुपयाही व्याज घेत नाही. पण जर तुम्ही पैसे भरायला उशीर केला, तर मात्र बँक त्यावर मोठं व्याज लावते. हे कार्ड म्हणजे एक प्रकारे तुमचा ‘पत’ किंवा ‘विश्वास’ असतो, जो बँक तुमच्यावर दाखवते.
क्रेडिट कार्ड वापरण्याचे फायदे जे तुम्हाला श्रीमंत बनवू शकतात का ?
क्रेडिट कार्ड फक्त खर्च करण्यासाठी नसतं, तर ते नीट वापरलं तर त्याचे खूप फायदे आहेत. सगळ्यात मोठा फायदा म्हणजे ‘कॅशबॅक आणि रिवॉर्ड पॉइंट्स’. तुम्ही जेवढा खर्च करता, त्यावर तुम्हाला काही पॉइंट्स मिळतात, ज्यातून तुम्ही पुन्हा मोफत खरेदी करू शकता. दुसरं म्हणजे, आपत्कालीन परिस्थितीत जेव्हा बँक खात्यात पैसे नसतात, तेव्हा क्रेडिट कार्ड तुमच्या मदतीला धावून येतं. शिवाय, जर तुम्ही क्रेडिट कार्डची बिलं वेळेवर भरली, तर तुमचा ‘सिबिल स्कोअर’ (CIBIL Score) सुधारतो, ज्यामुळे भविष्यात तुम्हाला गृहकर्ज किंवा कार लोन अगदी सहज आणि कमी व्याजात मिळू शकतं.
सावधान! क्रेडिट कार्डच्या या जाळ्यात अडकू नका
क्रेडिट कार्ड वापरताना सर्वात मोठी चूक म्हणजे ‘Minimum Due’ भरणे. लोकांना वाटतं की थोडे पैसे भरले की झालं, पण उरलेल्या रकमेवर बँक चक्रवाढ व्याज लावते. यामुळे अनेक लोक कर्जाच्या विळख्यात अडकतात. क्रेडिट कार्ड हे तुमच्या उत्पन्नापेक्षा जास्त खर्च करण्यासाठी नाही, तर फक्त सोयीसाठी आहे. जर तुम्ही शिस्त पाळली नाही, तर हेच कार्ड तुमच्या आर्थिक नुकसानीला कारणीभूत ठरू शकतं.
क्रेडिट कार्डबद्दलची महत्त्वाची माहिती एका नजरेत
| घटक | माहिती |
| कार्डचा प्रकार | हे एक प्रकारचे असुरक्षित कर्ज (Unsecured Loan) आहे |
| व्याजमुक्त कालावधी | साधारणपणे ४५ ते ५० दिवस |
| मुख्य फायदा | सिबिल स्कोअर सुधारतो आणि रिवॉर्ड मिळतात |
| सर्वात मोठा धोका | वेळेवर बिल न भरल्यास ३०% ते ४०% पर्यंत व्याज |
निष्कर्ष
क्रेडिट कार्ड हे दुधारी तलवारीसारखे आहे. जर तुम्हाला तुमचे खर्च कंट्रोलमध्ये ठेवता येत असतील, तर हे तुमच्यासाठी वरदान ठरेल. पण जर तुम्ही विनाकारण शॉपिंग करण्यासाठी याचा वापर करणार असाल, तर सावध राहा. नेहमी एक गोष्ट लक्षात ठेवा, क्रेडिट कार्डचं बिल पूर्ण भरण्याची सवय लावा, कधीही फक्त मिनिमम बॅलन्स भरू नका. तुम्हाला जर नवीन क्रेडिट कार्ड घ्यायचे असेल, तर आधी विविध बँकांच्या कार्ड्सची तुलना करा आणि ज्यावर वार्षिक शुल्क (Annual Fee) कमी आहे, असेच कार्ड निवडा.
Disclaimer: मी कोणतीही बँकिंग सेवा किंवा आर्थिक गुंतवणुकीचा सल्ला देणारा SEBI नोंदणीकृत (Registered) सल्लागार नाही. वरील माहिती केवळ शैक्षणिक उद्देशाने आणि सामान्य माहिती देण्यासाठी दिली आहे. कोणतेही क्रेडिट कार्ड घेण्यापूर्वी किंवा आर्थिक व्यवहार करण्यापूर्वी संबंधित बँकेचे नियम आणि अटी नीट वाचाव्यात किंवा तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.